Người trước tiên gặp Chúa Giêsu sống lại

Kinh Cầu Chịu Nạn, thường được một số giáo phận Việt Nam đọc, quả quyết đó là Đức Mẹ: “Chúa Giêsu sống lại trước hết đi viếng Đức Mẹ. Thương xót chúng con”. Có điều, rất nhiều Kinh Cầu Chịu Nạn được “Google” liệt kê (ít nhất hơn 10 kinh) không có câu này. Và câu quả quyết này dường như không đúng với Thánh Kinh. Quả vậy, Tin Mừng Matthêu 28: 9-10 tuy không dùng chữ trước tiên, nhưng những người đầu tiên được Tin Mừng này tường thuật đã gặp Chúa Giêsu Phục Sinh là bà Maria Mađalêna và “một bà khác cũng tên là Maria”. Tin Mừng Máccô 16: 9 minh nhiên dùng chữ trước tiên và thu gọn số người hơn, vì trong số ba phụ nữ được thấy ngôi mộ trống (Maria Mađalêna, Maria mẹ Giacôbê và Salomê), Maria Mađalêna là người đầu tiên được gặp Chúa Phục Sinh: “Sau khi sống lại vào lúc tảng sáng ngày thứ nhất trong tuần, Đức Giêsu hiện ra trước tiên với bà Maria Mađalêna”. Tin Mừng Gioan (20:11-18) cũng ngầm cho thấy Maria Mađalêna là người đầu tiên diện kiến với Chúa Phục Sinh. Tin Mừng Luca tuy có kể tên Maria Mađalêna vào số những người đầu tiên thấy ngôi mồ trống nhưng lại không quả quyết bà là người đầu tiên gặp Chúa Phục Sinh, vinh dự ấy dành cho hai môn đệ trên đường Emmau; hai môn đệ này gần như “vô danh tiểu tốt” tuy một người được nêu tên là Cơlêôpát (24:13-18).

Mađalêna trước tiên

Như thế, khi tường thuật đầu tiên hay khi nói về người đầu tiên được gặp Chúa Phục Sinh, ít nhất có ba sách Tin Mừng quả quyết đó là bà Maria Mađalêna. Tin Mừng Máccô chú thích rõ bà là “kẻ đã được Người trừ khỏi bẩy quỉ” (Mc16:9). Tư cách này được Tin Mừng Luca nhắc đến ngay trong giai đoạn đầu thừa tác vụ công khai của Chúa Giêsu (Lc 8:2). Các học giả ngày nay đều cho rằng việc đồng hóa bà với người đàn bà tội lỗi từng vào nhà người Biệt Phái và rửa chân Chúa Giêsu bằng nước mắt của mình rồi lấy tóc mà lau và xức dầu lên (Lc 7:36-50) là thiếu bằng chứng. Sự lẫn lộn này phải chăng là vì sau khi tường thuật biến cố trên, Thánh Luca đã giới thiệu ngay tới bà Maria Mađalêna?

Dù sao, người đàn bà từng bị xã hội Do Thái coi thường ấy đã là người đầu tiên được gặp Chúa Giêsu Phục Sinh và được Người trao sứ mệnh loan báo cho các Tông Đồ tin mừng đáng kể nhất trong mầu nhiệm Chúa Kitô, một tin mừng mà không có nó, Thánh Phaolô cho rằng đức tin của ta hoàn toàn thiếu cơ sở. Việc trao phó này, theo các nhà thần học, đã biến Maria Mađalêna thành “Tông Đồ của các Tông Đồ”, đánh đổ hoàn toàn quan niệm cho rằng Kitô Giáo là thành trì trọng nam khinh nữ. Theo Daniel J. Harrington S.J (The Truth about Jesus and Women), một học giả Thánh Kinh, Chúa Giêsu là con người của thời đại. Giống như bất cứ người Do Thái ngoan đạo nào khác, Người cũng biết phản ảnh nền văn hóa đương đại của dân tộc mình. Nên nói rằng Người duy nữ thì hơi quá đáng. Gia đình nuôi dưỡng Người, tức Thánh Gia, chắc chắn là gia đình trong đó người chồng đứng đầu gia hộ, và vợ con tùng phục ông. Làm khác đi, sẽ bị coi là lệch lạc về phương diện xã hội.

Ấy thế nhưng so với các lãnh tụ tôn giáo đương đại, Người hết sức cởi mở đối với sự tham dự của phụ nữ vào phong trào của mình: Người mạnh bạo dành chỗ đứng và sự nổi bật cho phụ nữ trong đời sống và trong sự nghiệp của Người. Mẹ Người được nhắc đến nhiều trong đời sống của Người nhất là lúc đầu và lúc cuối. Các nữ môn đệ cũng được nhắc đến ngay trong thừa tác vụ công khai của Người. Nhiều người được nêu đích danh, tháp tùng Người cùng các môn đệ đi khắp nơi, từ Galilê tới Giêrusalem. Về điểm này, Harrington nhận định rằng: trong ngữ cảnh Do Thái Giáo vào thế kỷ thứ 1, hiện tượng một rabbi và nam môn đệ của ông được các phụ nữ không phải là vợ mình tháp tùng đây đó khắp nơi quả là một gương mù gương xấu. Không lạ gì đã có những người mô tả Maria Mađalêna như người tình của Đức Kitô.

Nhất là trong cuộc khổ nạn của Người, khi các nam môn đệ “bỏ trốn đi hết”, thì sự hiện diện để làm chứng của các nữ môn đệ, những người như Maria Mađalêna, Maria mẹ Giacôbê và Salômê, đã cố tình được làm sáng lên hơn bao giờ hết. Các chi tiết Khổ Nạn và Phục Sinh được ghi lại đầy đủ trong 4 Tin Mừng còn là của ai khác ngoài các phụ nữ này? Bởi thế, dù không nói ra, tất cả các Tin Mừng đều mặc nhiên công nhận vai trò “Tông Đồ của Các Tông Đồ” của họ. Tuy nhiên, theo Harrington, không ai xứng với danh hiệu này bằng Maria Mađalêna, bởi chính bà là người đầu tiên loan báo tin vui Phục Sinh cho các Tông Đồ vì bà là người trước tiên được gặp gỡ và nhận sứ mệnh từ Chúa Giêsu Phục Sinh.

Ít nhất, đó cũng là chủ trương của Thánh Tôma Aquinô. Trích dẫn Máccô 16:9, Tiến Sĩ Thiên Thần cho rằng người trước tiên được gặp Chúa Phục Sinh chính là Maria Mađalêna (Xem ST III, q.55, a.2, sed contra). Đàng khác, có một truyền thống lâu đời, ít nhất là từ thời Chân Phúc Bede (qua đời năm 375), vốn tin Maria Mađalêna là người trước tiên được gặp Chúa Phục Sinh. Vị chân phúc này viết: “Một người phụ nữ đã khởi đầu việc phạm tội. Một người phụ nữ đã nếm mùi chết chóc trước tiên, nhưng nơi Mađalêna, người phụ nữ đã thấy phục sinh trước nhất” (Linh Mục Cornelius a Lapide trích dẫn). Ngoài ra, ca tiếp liên Phục Sinh Victimae paschale laudes cũng đã hát rằng: “Dic nobis Maria, quid vidisti in via” (Hỡi Maria, hãy nói cho chúng tôi hay bà đã thấy gì trên đường). Maria đây là Maria Mađalêna, chứ không phải Maria, Mẹ Chúa Giêsu. Chính Sách Giáo Lý của Giáo Hội Công Giáo năm 1992 dường như cũng có cùng một chủ trương khi cho rằng: “Maria Mađalêna và các phụ nữ thánh thiện… là những người trước tiên gặp Chúa Phục Sinh” (số 641).

Có người còn mang lý chứng thần học để cho rằng trước cuộc gặp gỡ Maria Mađalêna, Chúa Kitô chưa gặp ai cả, nhất là Mẹ Maria của Người, vì Mẹ của Người không cần một cuộc viếng thăm như thế. Thực vậy, Đức Maria vốn có một niềm tin vững chắc, không lay chuyển vào sự Phục Sinh. Ngài biết chắc và tin chắc Con của ngài sẽ sống lại, nên ngài không cần phải thấy: Phúc cho ai không thấy mà vẫn tin (Ga 20:29). Điều này giải thích được lý do tại sao ngài không ra thăm mồ, lý do đơn giản: vì Chúa Giêsu đâu còn ở đó!

Điểm nữa: Đức Mẹ cũng không cần Chúa Giêsu Phục Sinh viếng thăm để an ủi. Ngài quả thực hết sức âu sầu, nhưng sự âu sầu này không là tiêu chí cho thấy ngài thiếu niềm tin vào sự Phục Sinh của Chúa Giêsu. Chính Chúa Giêsu cũng tràn ngập buồn sầu, dù Người biết Người sẽ sống lại. Cho dù Chúa Giêsu không viếng thăm Đức Mẹ, ta cũng vẫn phải nhận rằng hai Đấng hoàn toàn kết hợp mật thiết với nhau bằng ơn thánh, cái nhìn thể lý không thêm gì hết.

Đức Mẹ trước tiên

Dù thế, nhiều vị thánh và thần học gia vẫn cho rằng trước khi hiện ra với Maria Mađalêna, Chúa Giêsu từng hiện ra với Mẹ Người là Đức Maria rồi. Nhiều tác giả Công Giáo nhắc đến Thánh Ambrose (qua đời năm 397) (xem De Virginitate, 3). Người thứ hai là thi sĩ thế kỷ thứ 5 tên Sedulius (Carmen paschale, v, 360-366). Nhất là vào thời Trung Cổ, các thánh và thần học gia gần như nhất trí với nhau về việc này. Linh Mục Prosper Gueranger liệt kê nhiều kinh phụng vụ và thánh ca, đặc biệt ở Đông Phương, khẳng định việc đó. Các thánh Anselm, Albert Cả, Ignatius thành Loyola, Teresa thành Avila… đều là những vị cho rằng Đức Mẹ là người đầu tiên được gặp Chúa Giêsu Phục Sinh.

Thánh Ignatius thành Loyola (1491-1556), vị sáng lập của Dòng Tên, trong cuốn Linh Thao, đã khẳng định sự kiện trên và cho rằng: ngay sau khi sống lại, Chúa Giêsu đã hiện ra với Mẹ Thánh của Người trước nhất. Ngài còn dùng mầu nhiệm này làm bài suy niệm đầu tiên trong 14 bài suy niệm về sự sống lại của Chúa Kitô.

Đức Giáo Hoàng Benedict XIV (1740-58) tuyên bố rằng sự kiện ấy dựa vào “truyền thống được tuyên xưng nơi các công trình kiến trúc và phụng vụ, bắt đầu từ chính Giêrusalem”. Về điểm này, trang mạng http://www.christusrex.org có liệt kê một số hình ảnh phế tích của một vương cung thánh đường ở Giêrusalem, từng bị người Hồi Giáo phá hủy vào năm 1009 AD, và cho hay một khách hành hương tên Daniel đã viếng “một nhà nguyện được dâng kính cho việc Chúa Giêsu hiện ra với Mẹ Người”.

Về phần tín hữu giáo dân, thì việc Chúa Giêsu Phục Sinh hiện ra với Đức Mẹ đầu tiên hoàn toàn được họ chấp nhận trong toàn thể Giáo Hội, coi như một điều hiển nhiên. Như thế thì phải hiểu sao về chữ “trước tiên” trong Tin Mừng Máccô? Đáp câu hỏi này, một số thần học gia, trong đó có Linh Mục Cornelius a Lapide (1567–1637), nhà chú giải Thánh Kinh thời danh của Dòng Tên, thì hạn từ nguyên ngữ Hy Lạp này không có nghĩa một thứ tự thời gian tuyệt đối, mà có tính tương quan, tương đối. Câu Máccô 16:9-10 có thể đọc như sau: đầu tiên Chúa Giêsu hiện ra với Maria Mađalêna, rồi bà đi báo tin cho các Tông Đồ, hay: Chúa Giêsu hiện ra với Maria Mađalêna trước, nghĩa là trước khi hiện ra với các Tông Đồ, chứ không hẳn trước khi Người gặp Đức Mẹ. Nói cách khác, chữ trước tiên ở đây là trước tiên giữa Maria Mađalêna và các Tông Đồ mà thôi.

Lý chứng thần học

Đan viện phụ Gueranger (1805-1875) của Đan Viện Solesmes (Pháp), vị sáng lập viên của Cộng Đoàn này, là tác giả thời danh của bộ Năm Phụng Vụ (15 cuốn), người được Đức Chân Phúc Giáo Hoàng Piô IX trọng vọng vì đề xướng các tín điều vô ngộ và vô nhiễm thai, là người bênh vực việc Chúa Giêsu Phục Sinh “trước hết đi viếng Đức Mẹ” một cách triệt để. Theo ngài, sau khi phục sinh, trước khi gặp bất cứ phàm nhân nào, Chúa Giêsu vội vàng đi viếng Mẹ Thánh Người trước nhất. Người là Con Thiên Chúa, Đấng chiến thắng sự chết, nhưng Người cũng là Con Đức Mẹ. Đức Mẹ từng đứng gần Người cho đến giờ cuối cùng, kết hợp sự hy sinh của trái tim người mẹ với lễ hy sinh Người dâng trên Thánh Giá: thì theo đức công bằng, ngài phải là người trước nhất dự phần vào niềm vui phục sinh của Con.

Dễ hiểu lý do tại sao Tin Mừng không thuật lại sự kiện ấy như đã tường thuật các vụ hiện ra khác: các vụ hiện ra này cần thiết để chứng minh sự Phục Sinh. Trong khi lý chứng của người mẹ về con mình, theo viện phụ Rupert (1075-1129), không được coi là mạnh mẽ đủ (De divinis officiis, vii, 25; ML, CLXX, 207). Viện phụ đã dựa vào nhiều nhà chú giải để cho rằng tập tục của Giáo Hội Rôma trong việc đặt trạm phục sinh tại Nhà Thờ Đức Bà Cả đã củng cố chủ trương cho rằng người đầu tiên được thấy Chúa Phục Sinh chính là Đức Mẹ

Đa số cho rằng: đối với Đức Mẹ, lại là chuyện khác, chuyện ấy chính là tình âu yếm của người Con đối với Mẹ mình. Cả tự nhiên lẫn ơn thánh đều đòi Chúa Giêsu Phục Sinh viếng Đức Mẹ trước nhất. Và việc này không cần thiết phải được Tin Mừng nhắc đến.

Linh mục John A. Hardon S.J, (1914-2000), Tôi Tớ Thiên Chúa, tin rằng đã có một truyền thống lâu đời chủ trương Chúa Giêsu Phục Sinh hiện ra với Mẹ của Người trước nhất. Ngài cũng liệt kê các vị thánh Ambrose, Anselm, Albert Cả, Ignatius thành Loyola, Đức GH Bênêđíctô XIV… như những vị bênh vực niềm tin này. Ngoài ra, theo cha, Phục Sinh còn liên hệ mật thiết với Truyền Tin, được coi như “sự nên trọn của Truyền Tin”, vì các lý do sau đây:

1. Lúc Truyền Tin, Đức Mẹ hoàn toàn tín thác ý mình cho Đấng Quyền Năng; niềm tin ấy được tưởng thưởng khi ngài được gặp Chúa Giêsu Phục Sinh.

2. Lúc Truyền Tin, Đức Mẹ đại diện cho nhân loại đang cần được Chúa Kitô cứu chuộc; lúc Phục Sinh, ngài đại diện cho anh chị em đã được cứu chuộc của Chúa Giêsu.

3. Lúc Truyền Tin, Đức Mẹ chấp nhận vai trò cùng chịu đau khổ với Chúa Kitô để cứu chuộc thế gian; sau khi Chúa sống lại, ngài dự phần với Người vào niềm vui chiến thắng khôn tả của Người.

4. Lúc Truyền Tin, Đức Mẹ ban cấp thân xác cho Chúa Giêsu để Người tự hiến cho Chúa Cha đời đời của Người; lúc Phục Sinh, ngài khởi đầu sứ mệnh trọng yếu của mình là cầu bầu cùng Con Phục Sinh cho con cái mình (xem Vatican II, Lumen Gentium, số 62).

Tuy nhiên, thế giá lớn nhất thời hiện đại ủng hộ truyền thống coi việc Chúa Phục Sinh “trước nhất đi viếng Đức Mẹ” như chuyện hiển nhiên chính là Chân Phúc Giáo Hoàng Gioan Phaolô II. Trong buổi triều yến chung vào Thứ Tư 21 tháng 5 năm 1997, ngài chính thức lên tiếng “dạy giáo lý” rằng lý do Thánh Kinh “im lặng” không nói tới việc đó “không thể dẫn tới kết luận cho rằng sau khi phục sinh, Chúa Kitô không hiện ra với Đức Maria”.

Theo Chân Phúc Giáo Hoàng, Đức Maria là chứng nhân của toàn bộ mầu nhiệm vượt qua. Sau khi Chúa Giêsu được mai táng trong mồ, ngài là người duy nhất còn lại để duy trì ngọn lửa đức tin, chuẩn bị sẵn để tiếp nhận tin Phục Sinh. Niềm chờ đợi này là một trong những giờ phút cao cả nhất của niềm tin đối với Mẹ Chúa: trong bóng tối dầy đặc đang bao trùm thế giới, ngài hoàn toàn tín thác vào Thiên Chúa hằng sống, và khi nghĩ tới lời của Con mình, ngài hy vọng vào việc các lời hứa thần thánh kia sẽ thành sự thực.

Chân Phúc cho rằng sự im lặng của Tin Mừng nên dẫn ta tới việc tìm hiểu tại sao các thánh sử đã chọn giải pháp này. Ngài bảo: sự im lặng này có thể có nghĩa: những gì cần thiết cho nhận thức cứu rỗi đều đã được ủy thác cho lời lẽ của những người “được Thiên Chúa chọn làm chứng nhân” (Cv 10:41) rồi, nghĩa là các Tông Đồ, các chứng nhân “hết sức mạnh mẽ” (xem Cv 4:33) của Phục Sinh. Trước khi hiện ra với các vị này, Chúa Phục Sinh đã hiện ra với một số phụ nữ vì chức năng phục vụ Giáo Hội (ecclesial function) của họ: “Hãy đi và nói với anh em Thầy tới Galilê, ở đó, họ sẽ thấy Thầy” (Mt 28:10). Chân Phúc cũng nghĩ như viện phụ Rupert rằng: chứng cớ của một người mẹ về con mình có thể bị những người bác bỏ Phục Sinh coi là thiên tư, không đáng tin.

Các thánh sử cũng từng im lặng như thế với rất nhiều các lần hiện ra khác của Chúa Phục Sinh vì theo Thánh Phaolô, Chúa hiện ra với hơn 500 anh em (1Cor 15:6). Không thể nào hiểu được là trong số hơn 500 “anh em” đó, lại không có Đức Mẹ khi ngài luôn hiện diện với cộng đoàn môn đệ đầu tiên (xem Cv 1:14).

Vả lại, tại sao Đức Mẹ lại không có mặt trong số các phụ nữ đi viếng mồ vào tảng sáng ngày thứ nhất (Mc 16:1; Mt 28:1)? Há không phải vì ngài đã được gặp Chúa Phục Sinh hay sao? Suy diễn này càng mạnh mẽ hơn nếu ta để ý chi tiết này: những người được gặp Chúa Giêsu Phục Sinh đầu tiên đều là những người trung thành nhất dưới chân Thánh Giá và do đó, bền vững hơn trong đức tin. Còn ai trung thành và bền vững trong đức tin bằng Đức Mẹ?

Mầu nhiệm vượt qua cũng đòi Đức Mẹ phải chia sẻ niềm vui Phục Sinh. Chân Phúc cho rằng Đức Mẹ hiện diện trên Đồi Canvê ngày Thứ Sáu Tuần Thánh (xem Ga 19:25) và trên Thượng Lầu ngày Ngũ Tuần (xem Cv 1:14) nên ngài cũng phải được đặc ân làm chứng nhân ưu tuyển của Chúa Phục Sinh, nhờ thế hoàn tất được phần tham dự của ngài vào mọi giai đaọn chủ yếu của mầu nhiệm vượt qua. Chào mừng Chúa Phục Sinh, Đức Mẹ cũng là dấu chỉ và là sự mong ước của nhân loại đang chờ mong sự nên trọn của mình nhờ việc sống lại từ cõi chết.

Dĩ nhiên, đây không hẳn là giáo huấn “de fide” buộc ta phải tin. Nhưng các suy tư của Chân Phúc Giáo Hoàng có căn bản vững chắc. Ta biết: Maria Mađalêna thấy ngôi mồ trống rồi đi báo cho các Tông Đồ. Sau đó, trở lại ngôi mồ thì gặp Chúa Giêsu Phục Sinh, được Người cho hay: Người chưa lên cùng Chúa Cha (Ga 20:17). Vậy thì Người đi đâu trong lúc đó? Còn ai khác nữa, ngoài Mẹ của Người, chả lẽ Philatô, Caipha hay Anna?

http://www.vietcatholic.net/

About Hội Cứu Mạng Thai Nhi

Viet Respect Life

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: